Als een boom in een bos valt, maakt hij dan geluid? Misschien. Maar als een website van de ene op de andere dag verdwijnt, bestaat de startpagina dan ooit echt? In een digitale wereld die prioriteit geeft aan het nieuwe, is de geschiedenis kwetsbaar. De meeste pagina’s sterven voordat ze kunnen worden onthouden. Daarom is de Wayback Machine belangrijk. Het is niet alleen een tijdmachine voor internet; het is een wanhopige poging om het tij van digitaal verval tegen te houden.
De gemiddelde levensduur van een webpagina is ongeveer 100 dagen. Mark Graham, de directeur van de Wayback Machine, benadrukte deze statistiek in een ondernemersartikel uit 2016. Honderd dagen. Daarna verdwijnt de inhoud meestal. Waarom gebeurt dit? Sitemakers gaan verder. Hostingbedrijven gaan failliet. Of simpelweg: de pagina wordt vervangen door nieuwere gegevens. Zonder een digitaal archief zouden deze updates het verleden volledig uitwissen.
Hoe de Wayback-machine begon
Het project is gemaakt door Brewster Kahle en Bruce Gilliat. Ze richtten ook het Internet Archive op, een in San Francisco gevestigde digitale bibliotheek zonder winstoogmerk. De Wayback Machine is een project van deze grotere instelling. Het bewaart websites, boeken, audio, video en software. (Ze bouwden ook Alexa Internet, dat het webverkeer volgde voordat Amazon het kocht.)
Ze begonnen met het archiveren van pagina’s in 1996. Ze lanceerden de openbare tool in 2001. De naam komt van ‘The Rocky and Bullwinkle Show’. In de tekenfilm transporteerde de WABAC-machine meneer Peabody en Sherman terug door de geschiedenis. De spelling is anders, maar de bedoeling is hetzelfde. Je wilt zien wat er eerder was.
Hoe catalogiseer je 1,7 miljard websites? Je maakt gebruik van crawlers. Dit zijn geautomatiseerde softwarebots die zich over het internet verplaatsen. Ze maken momentopnamen van miljarden sites. Maar automatisering is niet genoeg. Bibliothecarissen van het Internet Archive geven handmatig prioriteit aan sites die zij belangrijk achten. Zij beslissen wat er moet worden bewaard voor toekomstige generaties.
Wat het archief feitelijk vastlegt
De crawlers vangen niet alles op. Frequentie varieert. Zeer belangrijke locaties kunnen om de paar uur worden geregistreerd. Anderen worden met een tussenpoos van weken geregistreerd. De meeste sites worden helemaal niet geregistreerd. Dus die gênante fanpagina die je op de middelbare school hebt gebouwd? Het is waarschijnlijk voor altijd verdwenen. De machine heeft tot doel belangrijke inhoud vast te leggen. Belangrijke mediakoppen. Brekend nieuws.
Het herschept de site ook niet precies. Je ervaart het niet als een browser. Het archief kan slechts enkele afbeeldingen van enkele pagina’s vastleggen. Het slaagt er vaak niet in om inhoud te behouden die is gekoppeld aan externe domeinen. Dit is een bekende beperking. De Wayback Machine biedt een glimp, geen perfecte replica.
De Wayback-machine gebruiken
Je hebt de 404-fout gezien. “Pagina niet gevonden.” Het is frustrerend. Je wilt weten wat er oorspronkelijk was. Het archief helpt daarbij.
Ga naar https://archive.org/web/. Typ een URL in de balk ‘Bladergeschiedenis’. Probeer https://www.howstuffworks.com/ als voorbeeld. De resultaten tonen een chronologisch staafdiagram. Hier wordt weergegeven hoe vaak de site per jaar is gecrawld en opgeslagen.
Deze visuele gegevens onthullen de hartslag van een website. Sommige jaren vertonen pieken. Anderen tonen stilte. Het vertelt je hoe vaak het internet heeft gekeken. Hoe vaak hij stopte om een foto te maken.
Maar waarom verdwijnen sommige sites terwijl andere blijven bestaan? Is het geluk? Of is het waarde? Het archief stelt prioriteiten op basis van waargenomen belang. Maar wie bepaalt wat belangrijk is? De bibliothecarissen. De kruipers. De algoritmen.
Er zijn hiaten. Enorme. Hele tijdperken van het web ontbreken. Of slechts gedeeltelijk bewaard gebleven. Je kunt niet altijd de volledige context krijgen. De externe links zijn verbroken. De stylesheets zijn verdwenen. De pagina ziet er verkeerd uit.
Toch is het beter dan niets. Het is beter dan stilte. De boom valt. Het geluid vervaagt. Maar het archief probeert de echo vast te houden.
Navigeer voorbij de jaarkiezer en je komt op een kalender van twaalf maanden. Het is een visuele geschiedenis van overleven. Blauwe vierkantjes betekenen dat een locatie met succes is veroverd. Rood betekent dat het mislukt is. Klik op een blauwe datum en de snapshots worden geladen. Klik op de momentopname. Je bent terug in de tijd en bekijkt een oudere versie van de site.
Soms moet je het probleem forceren. De geautomatiseerde crawlers missen mogelijk een kritieke update. U kunt een pagina handmatig opslaan met de optie ‘Pagina nu opslaan’. Hiermee wordt onmiddellijk een specifieke URL vastgelegd. Het biedt geen garantie voor toekomstige crawls. Het archiveert niet de hele site. Het slaat gewoon die ene pagina op.
Contenteigenaren hebben een uitweg. Als u wilt dat uw materiaal buiten de Wayback Machine wordt gehouden, kunt u dit uitsluiten. Stuur een e-mail naar info@archive.org en zij zullen het verzoek honoreren.
De interface biedt meer dan alleen webpagina’s. De pictogrammen bovenaan de startpagina openen boeken, video’s, audio-opnamen en software. Deze kunt u permanent downloaden of voor een bepaalde tijd lenen. Geavanceerde zoekfuncties helpen u dieper in de collectie te graven.
De toekomst van de Wayback-machine
Graham noemt het een wonder dat de Wayback Machine überhaupt bestaat. Denk eens aan de omvang van het publieke web. Denk nu eens aan het kleine team en het krappe budget om het draaiende te houden. Vrijwilligers helpen de gaten op te vullen.
“Met meer ondersteuning kunnen we [nog] beter back-ups maken van een groter deel van het publieke web”, zegt Graham. Het financieringsmodel is een mix. Archive-It.org biedt inkomsten uit op abonnementen gebaseerde archiveringsdiensten. Grote donoren en stichtingen dragen bij. Meer dan 100.000 individuele donoren dragen hun steentje bij. Ze weigeren advertenties weer te geven. Ze geven er de voorkeur aan om hun diensten weg te geven.
Graham is er zeker van dat de service steeds belangrijker zal worden. Communicatiemethoden veranderen. Het delen van informatie is in ontwikkeling. Het team moet nieuwe technologieën, processen en partnerschappen opbouwen om bij te blijven. Het doel is simpel: zoveel mogelijk publieke informatie behouden. Het ondersteunt de missie om journalisten, activisten, academici, historici, onderzoekers en het grote publiek te helpen. Het doel is om het internet nuttiger en betrouwbaarder te maken.
In een redactionele nota wordt vermeld dat de 13e paragraaf van het originele artikel is bijgewerkt op verzoek van medewerkers van Wayback Machine.
Dat is interessant
Wikipedia-links rotten. Ze sterven. Mark Graham merkt op dat meer dan 11 miljoen webpagina’s waarnaar in Wikipedia-artikelen wordt verwezen, slecht zijn geworden. Ze retourneren een 404-foutmelding ‘Pagina niet gevonden’. Maar omdat de Wayback Machine ze al had gearchiveerd, konden technici ingrijpen. Ze bewerkten de Wikipedia-pagina’s. Nu verwijzen die verwijzingen naar de gearchiveerde versies. De links blijven leven.
Veelgestelde vragen
Is de Wayback-machine gratis?
Ja. Het is gratis te gebruiken.
Is er een alternatief voor de Wayback Machine?
De Internet Archive Wayback Machine is een open source-tool voor toegang tot gearchiveerde websites. Er is geen officieel alternatief, maar vergelijkbare functionaliteit bestaat in tools als Google Cache, WebCite en Archive.is.
Hoe bekijk ik een oude website op Wayback?
Ga naar https://web.archive.org/. Voer de URL van de website in de zoekbalk in. Druk op Enter.
Het web is kwetsbaar. We behandelen het alsof het permanent is. Dat is het niet. Maar het archief groeit. Het wacht. Het kijkt.
